qaradag

قوی باخیشسین بو باخیشلار
داش آراسیندا
یالچینا توخونموش روزگارلارکیمی
نه سندن آزالار
نه مندن بیر شئی!...
قوی آچیلسین جیغیر
قاش آراسیندا
داغلارین قوینوندا جئیران یولوتک
یورویک تک تک
نه سندن آزالار
نه مندن بیر شئی!...
قوی قینیندان چیخسین پاسلی قیلینجلار
ایکی بئیین،ایکی باش آراسیندا
بیر باش ائل "اوغلوندان"آلسین بو توپراق
بیر باش "ائل قیزی"نا وئرسین دایاناق!
نه سندن آزالار
نه مندن بیر شئی!...
قوی بوغولسون گوزلر
ایلک گوروشومده
قورخا-قورخا،گیزلی-گیزلی آخان
یاش آراسیندا
چمنده سوزولن سولار بنزری
نه سندن آزالار
نه مندن بیر شئی!...
قوی آیریلیق اولسون
اوزون آیریلیق
بو گوزل عومور،گون،یاش آراسیندا
سئوگیدیر،باخارسان اوست-اوسته دوشر
نه سندن آزالار
نه مندن بیر شئی!...

علی داشقین

فریدون مشیری نین "کوچه" آدلی شئعیرینین تورکجه سی (بی تو مهتاب شبی باز ... )

ترجمه :علیرضاذیحق















كوچـه



















كوچه‌دن آیلی گئجه‌ سن یوخ ایكن من كئچه‌ره ك



سن ایچون تام ووجودوم بیرگؤز اولوب هر یئری گزدی



وارلیقین‌دا قدحه اوخشاری واردی



سنی گؤرمك هوسیله داشیری



اولورام من ده همان سئوگیلی عاشیق



دلی چیلغین یئنه جاندان سئویری







جان ائویمده گول اولوب پارلادی یادین



باغ اولوب گولدو بوداغین



عطر اولوب ساچدی خیالین







یادیمدادیر گئجه چاغی او كوچه دن كئچمه‌ ییمیز



قول آچیب قاناد چالیب كیم اولمادان گزمه ییمیز



اوتوروب آخار سویا گؤزتیكه ره‌ك باخماغیمیز



دونیانین سیرلاری آخماقدا قارا گؤزلرینه



حیران‌ ایدیم گؤزه‌لیم من ده سنین گؤزلرینه



گؤی اوزو صاف گئجه آرام



بختی میز شاد، زامان آزراق







آی‌دا سالخیم‌لارینی سو اوزونه تؤكموش‌ایدی



بوداق‌لارین أل آیاقی آی اوزونه چؤكموش ایدی



داش‌دا گول ده گئجه‌ده چؤل ده بوتون وارلیقینی



اونودوب آخمیش ایدی دان اولدوزون ماهنی سینا







هله‌ده اونوتمادیم سن دئدیگین سؤزلری من



بو عشق دن كنار گزیب



آخان سویا نظر قیلیب



سو دئدیگین آیناسیدیر



تئزجه قاچیب چیخیب گئدن عشق‌لرین سئودالارین



سنی كی بوگون باخیش‌لارین بیر سئو‌گی‌یه ماراقلی‌دیر



باخ صاباحا اؤز كؤنلونه اؤزگه‌لره آسلاقلی‌دیر



اونودوب آتماق ایچون بو عشقی سن، چیخ‌سفره اوزاقدادور.







سؤیله‌دیم بو عشق‌دن واز كئچه‌مم



سندن قوپوب من سفره چیخماغی هئچ باشارمارام



باشارسام‌دا ائده‌نمه‌رم







ایلك گوندن كی‌كؤنول بوسئوگی‌یه قانادلانیب



بیر گؤیرچین تكی من دامیزا هی- هی قوناراق



سن منه‌داشدا ووروب قووماغا هی داشلاناراق



هئچ قورخمادیم، هئچ قاچمادیم.







سؤیله‌دیم سن اووچوسان من ده بو داغین‌ مارالی



تورونا دوشمه‌گه یئر قالمادی گزدیدم یارالی



بو عشق‌دن و از كئچه‌مم ، باجارمارام ائده‌نمه‌ره‌م



گؤزیاشی آخدی بوداقدان



گئجه‌نی قوشدا قاناد چالدی اوزاقدان



اینجی‌ییب آغلادی اوچدو



گؤزیاشین تیتره‌دی گؤزده



آی‌دا گولدو عشقینه گؤی‌ده







یادیمدادیر باشقا جاواب سونرادان هئچ آلانمادیم



آغلار قالیب غصه‌دن هئچ اویانمادیم



بو عشق‌دن كئچن‌‌مه‌دیم



هئچ قورخمادیم، هئچ قاچمادیم







كئچدی ظلمت‌ده بوتون غمده گئجه، هم اوگئچه هم ده صاباحلار



و ورغونوندان عاشیقیندن آلمادین هئچ ده خبرسن



نه ده اصلا كئچی‌سن كوچه‌دن هردن.



سن سیز آمما نه دئییم نه كئفده كئچدیم كوچه‌دن.

شیخ الاسلام،میر جعفر اسلامی اوغلو بارز تخلصلو عباس اسلامی گونش ایللرینده 1300 اونجو ایلینده "اهر" شهرستانینین "آی پیرزن(یخفروزان)" کندینده آنادان اولموشدور و بیر نئچه یاشا دولاندان سونرا روحانی آتاسینین مکتبینده حوزه وی و ملی مکتبده کلاسیک درسلرینی اخوماغا ماراق گوسترمیشدی و اون ایکی-اون اوچ یاشیندا اوز عم قیزی سینا روحی علاقه بسله مکله عاشق ماب شعرلر یازماغا باشلامیشدیر کی اوزامانلار مهجور تخلصیله شعر یازارمیش کی او شعرلردن یالنیز الیمیزه چاتان بو بئش بیتلی غزلی اخویور سونور:
طفیلی اولمامیش،اولمارام سوز عشقینه
ایکی گوزوم اولاقوربان منیم گوزعاشقینه
عم اوغلو-عم قیزیسین سویسه کی گوناه دئگیل
نولار اگر وئره لر هر گولو اوز عاشقینه
او گوزلری جان آلیب زولفو اختیار آلانین
دئیین بو درد و غم و فورقته روز عاشقینه
شرار شمعیله پروانه اود توتور آلیشیر
فدا اولوم بئله جاندان کئچن کوز عاشقینه
قویون کیمی باشینی کسدی مهجورون،دئمه دی
بیریسی بیر سوز او قانلی پیچاق چوز عاشقینه
شاعیر ایکی-اوچ ایل سفیل لیکدن سونرا،آخیردا اوز سئوگیلی سینه یئتیشیرکی بیر اوغول و بیر قیز او وصلتین محصولو اولموشدور،تاسفله او سئوگی نین گلین چاغیندا اولمگی شاعیرده چوخ آغیر روحی خسته لیک یارادیر کی بیر نئچه ایلدن سونرا شاعیر یئنی دن ائولنمگه علاقه گوستریر کی او وصلتدن دوغولان آلتی اوغلان و اوچ قیز اولموشدور کی بو گون کیچیک اوغلو دانشجو وباشقا اوشاقلاری ایسه لیسانس ویا اوندان اوستون مدرکلره صاحب دورموشلار،خوش باختلیقلا دئمه لییم بارزین ائوی بو گون بیر کیچیک ادبیات اوجاغی دیر بونل گوره کی او بویوک شاعیرین چئوره سینی آلان اوچکیچیک اوغلو (حسین-بابک-قیام) گنج یاشلاریندا ، احساسلی و قدرتلی شاعیردیلر.
بارز معلم اکینچیلیکله بیرگه 1340 اینجی ایلده اوز کندینده معلملیک پئشه سینه مشغول و 1370 اینجی ایلده آموزش و پرورش اداره سینده تقاعدلیگه یئتیشیر.
*شاعیرین شعرلرینه بوتوو بیر باخیش
بارز معلمین شعرلری بوتونلوکده عشقه،محبته،ائله،وطنه و طبیعتین گورونن یا گورونمه ین گورونتولرینه باغلی اولان زمزمه لری و هر بیر یانلیش تکلفدن اوزاق،دویغولو اثرلرذ دیرکی بو عاطفه لره شاعیری طبیعی حالدا طبعین دن سوز سوز چکیب و دیندیرمیشدیر کی بوتوو بیر باخیشدا:
1-شاعیر عاطفه ایله باغلی غزللرینده هر تصنع دن اوزاق،صمیمی -صداقتلی-دویونسوز و اوز آخدیغی حالیندا شعرلرینی یازمیشدیر و اونا گوره ،یارین ایسته گیله موافق باشلانان غزللره بیر نئچه بئیت دن سونرا ایستر ایستمز اجتماعی مضمون لارلاکی شاعرین اورک طلبیندن آسیلی اولور بزه نیر و سونا چاتیر. توتاق کی بعضا شعر اوزونه عامیانه دیل آلیر،و نه یاخشی دیر کی شاعرلذده بارز کیمی کونلو(باطنی)ایله موافق حرکت ائله سینلر و ظاهرسازلیق لاردان و لفاظلیق لاردان اوزاق گزسین لر.
2-شاعرین بو گون قوجالیقدان آسیلی اولاراقسیاستدن اوزاق گزیب و هئچ بیر اجلاسدا اشتراک ائتمه سینه باخمایاراق اونون کئچمیشلرده ملی حرکتلری و یازدیغی اثرلری بارزی ائل شاعیری و ملی بیر شخصیت کیمی تانیتدیرمیشدیر.
3-بو طبیعت شاعیری یوردونون داغلاریندان،چایلاریندان،بیتکی لریندن توتدو گویلرینین قوشلارینا قدهر اوره کدن حورمت گوستریب شعر دونیاسیندا اتونلارا بیر کونولداش کیمی یاناشیب علاقه بسله ییر و اوزوندن سونرا، باشقا آیدین باخیشلاری و ایستی اوره کلری اونلارا دوغرو چاغیریر.
4-شاعیر شعرلرینده گئچمیش اسطوره لره و حماسه لره تلمیحا اشاره ائله دیکده،اخوجولارین فیکرینی کئچمیش تاریخلره آپارماقلا یاخشیلیق لارینی یاخشی آلقیشلاییب و پیسلیک لرینی لاغا قویوب، دوزگون نتیجه لره اوغراییر.

باخیش اوولاغیندا
قومرال گوزلوم!
سسین
سس سیز دونیاسیندا شیرین سوزلوم
ساریشین!...
گونول کیتابیمین قابیق قیزی
سئوگی بولاغیمین
قیراغینداکی یارپیزی
هئج اولمازسا سن
منه یاشاتما پاییزی
ساریشین!
دور حله!
بیر آز داها آلیشمالییق بیز
منیم اورییمده آجیلمامیش گیز
سنین ببکلرینده فیرتینالی دنیز
ساریشین!...

علی داشقین

من سئودیم
و یاندیم
ساکین،سن سئومه و یانما!
من
گله جکسن دئیه دیکسینیب
ائرکن اویاندیم
سن اویو
میشیل-میشیل
آمان اویانما!
سئورسن ایچین یانار!
یالقیزلیق ائلچیسی قاپینا دایانار!...
من اولدوم بیرینه
قبیر-قبیر،قویلاق-قویلاق
وقویلاندیم توپراق-توپراق
آمان،سن اولمه و قویلانما!
و دوشونمه اولوم ندیر
و اولولر قورولونا هئچ اویلانما!...
من دوشدوم بیر اودا
آلئو-آلئو
وآلئولری ساریشین!
الندی باشیما کولوم!
سن دوشمه،یانما
منیم کیمی کول اولما
گولوم!...
یانسان کولون چیخار
سن قویلان
باغرینداکی کوزو قالمیش کولومه
قارا قرنفیل اولونجا
قونچن،گولون چیخار!

علی داشقین

من دیلیمدن دانیشدیم
اونو منه دان دئدین
من ائلیم‌دن دانیشدیم
منه جواب قان دئدین
آرخاندا من دایاندیم
اؤزگه‌لره جان دئدین
سوردوم چارا دردیمه
درمان اوچون یان دئدین
حاق سؤز دئمك ایسته‌دیم
خوروز كیمی بان دئدین
سئودیم آخیر یوردومو
نیه‌ منه پان دئدین؟

پروفسور حمید نطقی

سایماق باشارمیرام
سئومک باشاریرام
ائله الوب بیرینی ایکی یول سئومیشم
ائله الوب ایکی سی بیرده ن سئومیشم
نئیله مک
سایماق باشارمیرام
سئومک باشاریرام

سنه یا "سن" دئمک

یا "سیز" دئمک

آما "سن سیز" نه دئمک

...قبریم دامیر


...آغلاملا

قارتالیق
آدیمیز قارتال
آمما
قارتالیر دیزیمیز
قارتالیر قانادیمیز
دئمیرم اوچموروق
اوچوروق بیز
آمما
دووار کیمی
دام کیمی
او
چو
روق
آدام کیمی
اوچوروق

ودود دوستی

سئوگین کوپوک کیمی قیسسا
و اوریین "آمازون" کیمی بیر یئر
جانیم اورمان دا قورد کیمی اولاملق ایستییر
کونلون ده یئر وارمی؟

من دئمیرم بو دونیادا نه ییم واردیر
نه ییم یوخدور
من دئمیرم باشیم اوسته آی دولانیر
اولدوز سوزور
من دئمیرم بیر ماتاحام
آدلار ایچره آدیم واردیر
من دئمیرم کی بیر باشام . باشلار ایچره باشیم واردیر.
من دئمیرم گوزوم اوسته قاشیم واردیر
داشلار اوسته داشیم واردیر.
آمما گوزل سویله گوروم
سن واریمسان. نییم یوخدور؟


اوستاد حیدرعباسی - باریشماز

آیری قالدیق بیر عومور
آمما قلبیمده عومورلوک یاشادین
یولا دوشدوم
یولا دوشدون آی تک
من دایاندیقدا دایاندین سن ده
بیلمیرم آمما نه دن
بیر قدم گلمه دین آنجاق یاخینا
کی داشام من ده دنیز لر سایاغی

ودود دوستی

"یوخو"اویرتدی اوشاقلیقدامنه،خواب کی،یوخ
ایلک دفعه کی،"چورک"وئردی منه نان دئمه دی
ازلیندن منه "دوزدانه"، نمکدان دئمه دی آنام ،اختر دئمه یبدیرمنه،"اولدوز "دئییب او
سو دوناندا،دئمه ییب یخدی بالا،"بوز"دئییب او
"قار" دئییب ،برف دئمه ییب،دست دئمه ییب"ال"دئییب او
منه هئچواخت بیا سویله مه ییب،"گل"دئییب او
یاخشی خاطیرلاییرام،یاز گونو اخشام چاغی لار
باغچانین گون باتانیندا کی،ایلیق گون یاییلار
گل:-دئیه ردی،-داراییم باشیوی ای نازلی بالام
گلمه سن گر،باجیوین استاجا زولفون دارارام
او دئمه زدی کی ،-بیا شانه زنم بر سر تو
گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو
بلی،داش یاغسادا گویدن،سن او سان من ده بویام
وار سنین باشقا آنان،واردی منیم باشقا آنام
اوزومه مخصوص اولان باشقا ائلیم واردی منیم
ائلیمه مخصوص اولان باشقا دیلیم واردی منیم
ایسته سن قارداش اولاق،بیر یاشایاق،بیرلیک ائدک
وئریبن قول-قولا،بوندان سورا بیر یولدا گئدک
اولا،اوزگه کولک لرله گرک آخمایاسان
ثانیا،وارلیغیما،خالقیما خور باخمایاسان
یوخسا گر زور دئیه سن ملتیمی خوار ائده سن
گون گلر،صفحه چونر،مجبور اولارسان گئده سن

پروفسوردوکتور محمد تقی زهتابی کیریشچی

قلعه قهقهه در دهستان یافت از بخش هوراند شهرستان اهر¸ نزدیک روستای گنجویه و قره آقاجلو بوده و در فاصله 75 کیلومتری شمال مشکین شهر در استان اردبیل قرار دارد. قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقریبی 2500 متر از سطح دریا¸ دیوار های بلند طبیعی و در میان صخه ها واقع شده است. دور تا دور قلعه پرتگاه خطرناک و عمودی شکل طبیعی بوده¸ که گویی صخره ها به دست بشر پیرایش یافته است.وقایع و حوادثی که مورخان در خصوص قلعه قهقهه ذکر کرده اند بیشتر مربوط به دوران صفویه است اما این بدان معنی نیست که این قلعه دردوران صفویه ساخته شده است. طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار دراین قلعه به دوران قبل از اسلام می رسد. در زمان بابک و صفویه از اهمیت به سزایی برخوردار بوده و سال ها به عنوان خزانه سلطنتی و مهمترین زندان استفاده می شده است. همچنین این قلعه در عصر شاه طهماسب اول صفوی¸ یکی از پر رونق ترین اعصار خود را گذرانده است.این قلعه تبعیدگاه مجرمان سیاسی و به عنوان زندان مهم در عصر صفویان استفاده می شده است. از معروف ترین زندانیان این قلعه¸ القاص میرزا¸ اسماعیل میرزا(شاه اسماعیل دوم) ¸ سام میرزا(برادر شاه طهماسب) و خان احمد گیلانی(حاکم گیلان) را می توان نام برد.شاید هیچ یک از پادشاهان صفوی¸ به اندازه شاه طهماسب از این قلعه استفاده نبرده باشد. شاه طهماسب فردی مستبد و خودکامه بود¸ به طوری که هیچگونه مخالفت یا خیره سری را تحمل نمی کرد و هر کس را به کوچک ترین سوء ظن و سوء تفاهمی گرفته و کشته یا راهی قلعه مخوف قهقهه می کرد. وی حتی از کشتن و زندانی کردن بستگان خود ابایی نداشت¸ به طوری که القاص میرزا¸ سام میرزا¸ بهرام میرزا وحتی فرزند خود اسماعیل میرزا را به بهانه های واهی¸ راهی زندان قهقهه نمود. از دیگر کسانی که به امر شاه طهماسب در بند قهقهه گرفتار آمد¸ باید از خان احمد گیلانی نام برد که به دلیل سرکشی و طغیان به قهقهه فرستاده شد.وجه تسمیه قلعه قهقههاز نظر لغوی قهقهه به معنای آوازبلند در خنده و نیز به معنای آواز کبک می باشد¸ چنانکه حافظ می گوید:"دیدی آن قهقهه کبک خرامان حافظکه زسر پنجه شاهین قضا غافل بود"قهقهه¸ احتمالا نام برخی از مکان های دیگری نیز بوده است¸ چنان که دهی از دهستان میان ولایت حومه شهرمشهد نیز همین نام است. این قلعه را کهندژ(قلعه قدیمی) نیز گفته اند.

خصوصیات قلعه قهقهه
قلعه قهقهه همچون سایر قلاع ایران¸ دارای خصوصیات و ویژگی هایی است که از بسیاری جنبه ها چون قرار گرفتن بر ارتفاع کوهی بلند¸ مصالح به کار برده شده در ساخت قلعه ومانند آن¸ مشابهت زیادی با قلعه های دیگردارد. یگانه تفاوت عمده این قلعه که از سایر قلاع متمایز می کند استواری و تسخیر ناپذیری آن بوده است¸ که این موضوع از چشم پادشاهان صفوی دورنمانده و همواره با بهره برداری از این مزیت فوق العاده قلعه¸ از آن همچون دژی تسخیر ناپذیر در جهت رسیدن به آمال و اهداف خود سود جسته اند¸ چنانکه مولف تاریخ عالم آرای عباسی در این باره می نویسد: "هیچ پادشاه ذی شوکت¸ کمند همت بر کنگره تسخیر آن حصن بلند ارکان نینداخته و آرزوی گرفتن آن عالی بنیان در مخیله هیچ یک ازسلاطین کشور گیر صورت نبسته"

راه ورودی این قلعه از ضلع شمالی آن می باشد که به عنوان یک قلعه نظامی مطرح بوده است. قلعه قهقهه از سه حصار متداخل و حصار ها بر تعیین حدود قلعه جهت تشکیل دیواره های سنگی کوه تعبیه شده است. طوری است که قلعه برکوه استوار است و حصار اصلی آن دارای چهار برج بوده و دروازه آن دو برج پنج ضلعی با طاق هلالی است که بعد از دروازه راهروی درازی به اتاق هلالی دارد. زندان قلعه فضایی است در بدنه بالائی کوه که سه قسمت آن به پرتگاه و به سوی دره ای 80 متری است. قلعه دارای 5 استخر است و دیده بانی 8 ضلعی درشمال غرب با برج 8 ضلعی دارد. از سال 1380 با همت مدیران میراث فرهنگی استان و میراث فرهنگی شهرستان در جهت احیا و مرمت قلعه گام های موثری برداشته شده که اصلاح مسیر صعود به قلعه و مرمت سر در ورودی آن¸ از جمله این اقدامات اساسی و حفاظتی است.کاوش های باستان شناختی قلعه جهت دسترسی به پلان تاسیسات درون قلعه و مرمت برج ها و بارو های دفاعی آن از جمله برنامه های آتی میراث فرهنگی است.همچنین این قلعه تحت شماره 6192 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

منیم تکین
قاچماغا باشلیر اورییمده سنه ساری
سینه مین دوستاغی
بیر مئیدان الور
اینانمیسان؟
باشیوی قوی سینه م اوسته
...دینله آیاق سسلرینی